TIỀM NĂNG XUẤT KHẨU THỊ TRƯỜNG EU VÀ YÊU CẦU BỀN VỮNG ĐỐI VỚI XUẤT KHẨU NÔNG SẢN VIỆT NAM

TIỀM NĂNG XUẤT KHẨU THỊ TRƯỜNG EU VÀ YÊU CẦU BỀN VỮNG ĐỐI VỚI XUẤT KHẨU NÔNG SẢN VIỆT NAM

Việt Nam nằm trong top 15 quốc gia Châu Âu nhập khẩu sản phẩm nông nghiệp nhiều nhất năm 2021 – 2022.

Châu Âu là một trong những thị trường lớn nhất trên thế giới về nhập khẩu nông sản. Theo Monitoring EU agri-food trade, Việt Nam nằm trong top 15 nước xuất khẩu nhiều nhất vào Châu Âu (EU) với giá trị 2.168 triệu Euro năm 2020 và 2.221 triệu Euro năm 2021. Nửa đầu năm 2022, giá trị xuất khẩu nông sản của Việt Nam đạt 1.626 triệu Euro, tăng 63% so với cùng kỳ năm 2021 (đạt 998 triệu Euro).

Năm 2021, xuất khẩu Việt Nam sang EU lên đến 46 tỷ USD, tăng 14%. “Với đà tăng trưởng này, Châu Âu hiện đang là một trong những thị trường xuất khẩu lớn nhất của nông sản Việt Nam, chiếm 14% tổng doanh thu xuất khẩu các mặt hàng nông sản chính”. Những mặt hàng nông sản hàng đầu nhập khẩu từ Việt Nam là trái cây nhiệt đới, các loại hạt, gia vị tươi và khô trị giá 869 triệu ERU (39%); cà phê chưa rang, chà là 868 triệu EUR (38%); các sản phẩm nông sản còn lại là cà phê, trà, gạo, mỳ, bánh ngọt, bánh quy. 

Nguồn: EU EC (2022), Monitoring EU agri-food trade

Những con số ấn tượng trên cho thấy nhu cầu về các sản phẩm nông sản tại thị trường Châu Âu (EU) là rất lớn, đặc biệt là các mặt hàng xuất khẩu thế mạnh của Việt Nam như: gia vị (quế, hồi, gừng, tiêu,…) và trà, cà phê, cacao, điều, dừa,… Tuy nhiên, do ảnh hưởng của bệnh dịch, biến đổi khí hậu… nhận thức và yêu cầu của người tiêu dùng về thực phẩm ngày càng cao. Các sản phẩm tốt cho sức khỏe, đạt được các chứng nhận bền vững, chứng nhận hữu cơ, chứng nhận công bằng… ngày càng được cân nhắc và sử dụng nhiều hơn. Đây vừa là cơ hội tốt cho những doanh nghiệp có chiến lược, tầm nhìn và dám thay đổi để bắt kịp các xu hướng tiêu dùng bền vững mới nhưng cũng là thách thức cho những doanh nghiệp chưa tiếp cận được xu hướng, thông tin thị trường hoặc chưa có đủ nguồn lực. 

NGÀNH GIA VỊ

Nhu cầu thị trường về gia vị tăng do các đặc tính liên quan tới sức khỏe, ẩm thực và các ứng dụng mới trong lĩnh vực mỹ phẩm và y tế. Do ảnh hưởng của Covid thì nhu cầu đối với các loại gia vị có đặc tính tăng cường miễn dịch như gừng, nghệ, tỏi tăng đặc biệt nhanh. Quan trọng nhất là ngay cả những gia vị chưa được chế biến thì các nước nhập khẩu có thể tự chế biến như gia nhiệt hoặc khử trùng …

Các nhà nhập khẩu vẫn liên tục tìm kiếm những nhà cung cấp mới. Sự khan hiếm toàn cầu về các gia vị chất lượng cao và được sản xuất bền vững, tuân thủ đầy đủ những yêu cầu mới và tiêu chuẩn Châu Âu. Nguồn cung ổn định và sản xuất bền vững là một thách thức cho các ông lớn trong ngành. 

Xu hướng chung hướng tới các yêu cầu chặt chẽ hơn, tăng yêu cầu về chứng nhận, giảm thuốc trừ sâu, chất gây hại và chất gây dị ứng, kiểm soát kiểm dịch thực vật. Đây là thách thức quan trọng cho Việt Nam. Và hầu hết các nông dân nhỏ thiếu kiến thức, chuyên môn hoặc nguồn lực để đầu tư vào công nghệ và chứng nhận.

Tình hình thị trường Châu Âu hiện tại:

– Nhu cầu về gia vị tăng mạnh sau khi bị chững lại bởi thời kỳ cấm vận Covid

– Việt Nam là một trong những nhà cung cấp gia vị chính cho EU.

– Trung Quốc, Iran, Ấn Độ, Brazil, Indonesia là những đối thủ cạnh tranh chính

– Đức, Hà Lan và Anh là những nhà nhập khẩu chính

– 95% gia vị tiêu thụ tại EU có nguồn gốc từ nhập khẩu

Thị phần của Việt Nam trong nhập khẩu của EU:

– 46% cho tiêu chưa chế biến, 65% tiêu đã chế biến

– 45% quế chế biến và 33,39% quế chưa chế biến

– Tăng trưởng nhập khẩu nghệ của Châu Âu là 47% và gừng chưa chế biến là 34%

NGÀNH DỪA

Nhu cầu đối với các sản phẩm phụ từ dừa đang bùng nổ ở các thị trường có thu nhập cao như Mỹ và Châu Âu; được thúc đẩy bởi chế độ ăn lành mạnh và chế độ ăn thuần thực vật cũng như sự quan tâm đối với các sản phẩm phi truyền thống và mới lạ. Sự gia tăng các sản phẩm phi truyền thống từ dừa đã tạo nên các sản phẩm mới như: dầu dừa (VCO), sữa dừa, bột dừa, nước dừa, đường dừa và cơm dừa nạo, sấy, mật hoa dừa… được sử dụng làm nguyên liệu chế biến thực phẩm. Đặc biệt đường dừa ngày càng được sử dụng nhiều hơn để thay thế đường mía.

Nguồn cung ổn định và sản xuất bền vững cũng là thách thức đối với các nhà sản xuất lớn trong ngành. Việt Nam là nước sản xuất dừa lớn thứ sáu trên toàn thế giới sau Indonesia, Phiplipin, Ấn Độ, Thái Lan và Brazil. 85% tổng diện tích canh tác là ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và khoảng 40% ở tỉnh Bến Tre.

Thách thức: Ngành chế biến Việt Nam kém hiệu quả so với các đối thủ cạnh tranh và phần lớn các nhà sản xuất không tuân thủ các yêu cầu và chứng nhận của các quốc gia có thu nhập cao hơn.

NGÀNH ĐIỀU

Năm 2021, có tới 77% hạt điều đã bóc vỏ của Việt Nam được xuất khẩu sang Châu Âu. ( Nghĩa là 2/3 hạt điều bóc vỏ Việt Nam xuất sang EU, chỉ có 1/3 lượng điều còn lại tiêu thụ trong nước và xuất cho phần còn lại của thế giới)

Tăng trưởng nhập khẩu điều của Châu Âu từ năm 2017 đến 2021 là 35%, thị trường Châu Âu chiếm khoảng 40% thị trường điều thế giới. Nhu cầu về hạt điều tăng mạnh được thúc đẩy bởi chế độ ăn chay, chế độ ăn thuần thực vật và protein thay thế. Một số sử dụng hạt điều như là một thành phần thay thế cho các sản phẩm sữa hàng ngày.

Khi năng lực chế biến tăng nhanh ở các nước sản xuất (VD: Châu Phi) thì Việt Nam có nguy cơ mất lợi thế cạnh tranh. Do đó, để duy trì lợi thế cạnh tranh của mình, Việt Nam cần đầu tư vào an toàn thực phẩm, CSR, chứng nhận chất lượng và quảng bá thương hiệu quốc gia. Hơn nữa, Việt Nam phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu nguyên liệu thô, đặc biệt là nhập khẩu từ các nước Châu Phi, điều này đặt ra thách thức về kiểm soát chất lượng và an toàn thực phẩm cho các sản phẩm từ điều.

XUẤT KHẨU VÀO CHÂU ÂU SẼ CÓ NHỮNG THAY ĐỔI GÌ? NHỮNG YÊU CẦU VỀ BỀN VỮNG MỚI 

 

1. Khung pháp lý mới cho hệ thống thực phẩm bền vững (FSFS) sẽ được Ủy ban Châu Âu thông qua vào cuối năm 2023 bao gồm một loạt các khía cạnh của luật pháp Châu Âu và nhiều hơn thế. Ví dụ:

– Luật của Châu Âu về trách nhiệm giải trình bắt buộc (tháng 5/2021)

– Quy định hữu cơ mới của EU (tháng 01/2021)

– Luật phá rừng của EU (tháng 09/2022)

– CSRD – chỉ thị báo cáo phát triển bền vững của doanh nghiệp (tháng 11 năm 2022)

– Quy định mới của EU về an toàn thực phẩm – EU382/2021

– Quy định mới về sử dụng bền vững thuốc bảo vệ thực vật (SUR)

 

2. Các tiêu chuẩn bền vững tự nguyện: bao gồm tất cả các khía cạnh của tính bền vững, từ chất lượng đến quy trình, phương pháp, bao gồm môi trường, chia sẻ lợi nhuận, điều kiện làm việc, bảo vệ đa dạng sinh học và tính toàn diện. Có hơn 300 tiêu chuẩn, chứng nhận bền vững khác nhau. Một số tiêu chuẩn bao gồm tất cả các lĩnh vực như Fairtrade và một số tiêu chuẩn dành riêng cho các lĩnh vực:

– Quy định sản phẩm dừa bền vững (11/2020) bởi các công ty lớn đại diện cho 40% thương mại dừa toàn cầu như AAK, Barry Callebaut, Friesland Campina, Neslte, Tags, Unilever.

– Dầu dừa được chứng nhận bền vững (SCNO) chủ yếu liên quan đến các nhà xuất khẩu dầu dứa lớn như Philipin và Indonesia.

– Dừa được Rainforest Alliance chứng nhận

– Sáng kiến gia vị bền vững

– UEBT và Chương trình Thảo mộc và gia vị của Rainforest Alliance 

– Sáng kiến hạt bền vững

– Nuts – IDH – sáng kiến thương mại bền vững

– Chuỗi cung ứng hạt điều bền vững 3S

 

3. Chứng nhận thực phẩm an toàn: áp dụng chính trong lĩnh vực thực phẩm và nguyên liệu

– HACCP – như một tiêu chuẩn cơ bản để quản lý an toàn

– Tiêu chuẩn ISO (nhiều tiêu chuẩn khác nhau, ví dụ 22000 về quản lý chất lượng)

– FSSC (Chứng nhận hệ thống an toàn thực phẩm) ≈ ISO + yêu cầu kỹ thuật bổ sung)

– BRC – Tiêu chuẩn toàn cầu về an toàn thực phẩm (tiêu chuẩn bán lẻ của Anh)

– IFS – Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế

Kết luận cho những nước Xuất khẩu quan tâm tới thị trường Châu Âu:


1. Mối quan tâm về an toàn thực phẩm và tính bền vững được chia sẻ ở tất cả các cấp của ngành thực phẩm

2. Môi trường pháp lý sẽ trở nên chặt chẽ hơn bao giờ hết, với việc tăng cường kiểm soát, mở rộng danh sách các chất bị cấm và MRL thấp hơn.

3. Chứng nhận và nhãn dán sẽ ngày càng được sử dụng để tăng sự tin tưởng, đảm bảo tuân thủ và truy xuất nguồn gốc

4. Các tổ chức, tập đoàn và doanh nghiệp vừa và nhỏ cần chủ động để giữ vững vị thế tại các thị trường xuất khẩu có thu nhập cao như Châu Âu

5. Các doanh nghiệp cần định hướng sản xuất chuyển từ số lượng sang chất lượng. Những quy định mới tuy khắt khe nhưng cũng mang đến cơ hội cho các lĩnh vực và nhà kinh doanh nhanh nhẹn, sáng tạo

Theo ông Charles Mordret – Chuyên gia của Sippo Việt Nam 

Tags: 10 năm VOAA, B2B, BSO, EUorganic, thị trường hữu cơ, thitruonghuuco, tiêu chuẩn hữu cơ, tiêu dùng hữu cơ, VOAA, xúc tiến thương mại hữu cơ