LUÂN CANH CÂY TRỒNG TRONG SẢN XUẤT HỮU CƠ

LUÂN CANH CÂY TRỒNG TRONG SẢN XUẤT HỮU CƠ

          Trồng cùng một loại cây trồng trên cùng một nơi năm này qua năm khác sẽ khuyến khích tích tụ sâu bệnh và cỏ dại trong đất và làm giảm độ phì nhiêu của đất. Do đó, cây trồng nên được luân chuyển hàng năm. Sự luân phiên và đa dạng cây trồng là chìa khóa khuyến khích các đời sống động vật trong đất và các sinh vật có ích sẽ làm cho đất khỏe và tạo ra các cây trồng khỏe mạnh. Luân canh là một chuỗi các loại cây trồng được lên kế hoạch trồng ở các diện tích khác nhau để tránh trồng cùng một loại cây liên tục ở cùng một nơi. Sự luân phiên thay đổi cây trồng trong một chu kỳ nhất định có thể là một năm hoặc nhiều năm tùy theo loại cây trồng.

Tại sao luân canh được coi trọng trong trồng trọt hữu cơ

Trong sản xuất hữu cơ, không có nhiều lựa chọn để kiểm soát vấn đề sâu bệnh hại cỏ dại, vì thế các chiến lược phòng ngừa tổng hợp luôn được áp dụng để giảm thiểu các nguy cơ này. Luân canh luôn là một trong các phương pháp canh tác được coi trọng trong sản xuất nông nghiệp nói chung, đặc biệt trong trồng trọt hữu cơ. Ý nghĩa quan trọng của luân canh bao gồm

Duy trì độ phì nhiêu của đất: Cây trồng hút nước và các chất dinh dưỡng từ đất để tổng hợp các chất hữu cơ tạo thành sản phẩm. Con người thu hoạch và sử dụng sản phẩm đã lấy đi một lượng dinh dưỡng từ trong đất. Mỗi loại cây trồng khác nhau có nhu cầu lấy dinh dưỡng từ đất cũng khác nhau. Vì vậy việc thay đổi loại cây trồng hàng năm có các nhu cầu dinh dưỡng khác nhau sẽ ngăn chặn nguy cơ cạn kiệt độ phì của đất.  Cây phân xanh thường được khuyến cáo đưa vào trồng luân phiên trong cơ cấu thời vụ để bổ sung chất hữu cơ, cải thiện kết cấu đất và phục hồi độ màu mỡ của đất.

Hạn chế cỏ dại và sâu bệnh: Các loại sâu bệnh khác nhau thích các loại cây trồng khác nhau, vì vậy việc luân canh sẽ ngăn ngừa sự tích tụ của một số loại sâu bệnh nhất định. Luân canh cây trồng là chìa khóa để canh tác hữu cơ. Luân canh không chỉ quan trọng là để tránh sâu bệnh hại, mà còn quản lý thành công dinh dưỡng và cỏ dại. Cỏ dại, rất dễ thích nghi với điều kiện của cây trồng như điều kiện ánh sáng, loại đất canh tác và có thể lan nhanh đòi hỏi nhiều nỗ lực mới có thể kiểm soát được chúng. Các đặc tính sinh thái của các cây trồng khác nhau cùng các biện pháp kỹ thuật canh tác cần thiết cho các loại cây trồng khác nhau có thể ngăn chặn và hạn chế hữu hiệu sự phát triển của cỏ dại. (Ví dụ: trồng bí ăn ngọn trước khi trồng hành sẽ giúp hạn chế cỏ dại trên diện tích hành)  

Tăng đa dạng sinh học: Đa dạng sinh học luôn được đặt lên hàng đầu trong nông nghiệp hữu cơ. Đa dang sinh học chỉ đạt được khi các loại cây trồng, vật nuôi và các loài sinh vật khác nhau có mặt nhiều nhất có thể ở cùng một môi trường sẽ tạo ra điều kiện thích hợp để thiết lập sự cân bằng của một hệ sinh thái. Đa dạng cây trồng sẽ làm giảm áp lực của nguy cơ thất bát mùa vụ khi có nhiều loại cây được trồng khác nhau được trồng có thể chia sẻ rủi ro này thay vì chỉ có một vài loại cây.  

 

Công thức luân canh Lúa Nếp Tài vụ xuân hè – Hành vụ đông

Luân canh là biện pháp quan trọng trong canh tác hữu cơ. Việc thiết kế các công thức luân canh tốt và hiệu quả là rất cần thiết. Luân canh phải giúp duy trì độ phì nhiêu, chất hữu cơ trong đất và cấu trúc của đất trong khi vẫn đảm bảo cung cấp đủ dinh dưỡng. Tuy nhiên không phải là duy nhất, mà việc trồng xen hoặc trồng gối cũng góp phần tạo đa dạng sinh học.

Các nguyên tắc cơ bản của luân canh

– Luân canh cần được lên kế hoạch phù hợp với điều kiện trồng trọt và nhu cầu của thị trường địa phương để cây trồng có khả năng phát triển tốt và phù hợp với thị hiếu tiêu dùng

– Cần hiểu rõ đặc điểm của các loại cây trồng và mối quan hệ giữa các cây trồng khi tiến hành luân canh chúng với nhau, cụ thể:

Không bao giờ được trồng luân phiên các loại cây cùng họ

    *Trồng luân phiên các loại cây trồng có nhu cầu dinh dưỡng khác nhau

    *Đưa cây phân xanh vào cơ cấu luân canh bồi bổ độ phì nhiêu của đất.

    *Trồng luân phiên các nhóm cây trồng có rễ ăn sâu với cây có bộ rễ ăn nông

    *Trồng luân phiên cây có nhu cầu dinh dưỡng cao sau khi kết thúc trồng cây phân xanh độ phì đất được bồi bổ

    *Trồng cây có nhu cầu dinh dưỡng vừa và ít sau khi kết thúc cây có nhu cầu dinh dưỡng cao.

Người ta chia rau theo các nhóm thứ tự như sau:

1. Cây phân xanh (Họ đậu trồng làm cây phân xanh)

2. Rau họ cải (cải bắp, củ cải, su hào vv…)                              

3. Rau ăn lá (mồng tơi, muống, dền, lang….)                         

4. Rau đậu (đậu đũa, trạch, bở….)

5. Rau ăn quả (cà chua, cà tím, ớt, bí, dưa chuột….)

6. Rau ăn củ (Hành tây, tỏi tây, tỏi ta, cà rốt…)

 

Để đưa cơ cấu cây trồng vào kế hoạch sản xuất đảm bảo luân canh hợp lý và đạt hiệu quả sử dụng cao, nông dân cần trồng luân phiên các nhóm rau theo gợi ý sau:

 

Cây phân xanh  =====>  Cây yêu cầu DD Cao   =====> Cây yêu cầu DD vừa  ======>  Cây yêu cầu DD ít

   (Nhóm 1)                           (Nhóm 2)                                  (Nhóm 4 & 5)                             (Nhóm 6 & 3)

 

 

Một số công thức luân canh

Các công thức luân canh là khi các cây trồng được trồng với nhau luân canh sẽ làm cho cả 2 loại cây trồng đó sinh trưởng và phát triển tốt; cho năng suất và chất lượng cao; không làm xấu đất; không làm tăng nguồn sâu, bệnh, cỏ dại; tận dụng tốt các nguồn tài nguyên tự nhiên như ánh sáng, nước (mưa và nước ngầm), nhiệt độ, ẩm độ (theo mùa) … Một số gợi ý về các công thức luân canh tốt như sau:

  • Cây trồng cạn luân canh với cây trồng nước và ngược lại. Ví dụ: Lúa Xuân – Lúa mùa – Cà chua (vụ đông).
  • Luân canh với cây trồng họ đậu, cây cải tạo đất, cây phân xanh (Ví dụ: Ngô – Đậu tương, hoặc Ngô + Đậu tương).
  • Luân canh với các cây trồng tiết ra chất xua đuổi côn trùng, như các loại cây gia vị (Ví dụ: Hành, Tỏi, Cần tây…)
  • Luân canh các cây trồng khác họ, các loại cây có màu sắc lá khác nhau nhằm hạn chế sâu bệnh hại.

NGUT. TS. Trần Thị Thanh Bình – Giám đốc Trung tâm Nông nghiệp hữu cơ (COA) – Đại học Lâm nghiệp

Cơ cấu luân canh Lúa xuân – Lúa mùa – Khoai tây vụ đông ở Vân Hồ, Sơn La

Tags: daotaohuuco, hữu cơ Việt Nam, huuco, sản xuất hữu cơ, tiêu chuẩn hữu cơ, tieuchuanhuuco, VOAA